Nadgodziny: zasady, limity i dodatek

Kiedy pracodawca może zlecić nadgodziny

Kodeks pracy dopuszcza pracę w godzinach nadliczbowych w dwóch sytuacjach:

• gdy trzeba prowadzić akcję ratowniczą, chronić życie lub zdrowie ludzi, mienie albo środowisko, albo usunąć awarię,
• gdy wymagają tego szczególne potrzeby pracodawcy, na przykład pilne zamówienie albo nieobecność kilku osób naraz.

Polecenie pracy w nadgodzinach jest poleceniem służbowym, więc bez ważnego powodu nie możesz go odmówić. Pracodawca musi jednak pilnować limitów. Z powodu szczególnych potrzeb możesz przepracować najwyżej 150 nadgodzin w roku, chyba że regulamin, układ zbiorowy albo umowa ustalają inny limit. Tygodniowy czas pracy razem z nadgodzinami nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin, a odpoczynek musi wynosić co najmniej 11 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu.

Kto nie może pracować w nadgodzinach

• Kobiety w ciąży. Pracodawca nie może zlecić im nadgodzin nawet za zgodą.
• Rodzice dzieci do 8. roku życia mogą pracować w nadgodzinach tylko za swoją zgodą.
• Pracownicy młodociani, czyli osoby poniżej 18 lat.
• Osoby z orzeczoną niepełnosprawnością, co do zasady. Wyjątkiem jest praca przy pilnowaniu albo sytuacja, gdy lekarz na wniosek pracownika wyrazi na to zgodę.

Jeśli należysz do jednej z tych grup, a pracodawca mimo to każe ci zostawać dłużej, możesz odmówić i zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy.

Ile wynosi dodatek za nadgodziny

Za nadgodzinę dostajesz zwykłe wynagrodzenie za godzinę i do tego dodatek, liczony od stawki godzinowej z wynagrodzenia zasadniczego. Przykład: pensja 6000 zł brutto, w miesiącu 168 godzin pracy. Stawka godzinowa to około 35,71 zł. Nadgodzina w dzień roboczy to 35,71 zł i dodatek 50%, razem około 53,57 zł brutto.

Przy stałej pensji miesięcznej stawka godzinowa zmienia się co miesiąc, bo zależy od liczby godzin pracy w danym miesiącu. Za tę samą nadgodzinę w lutym i w marcu możesz więc dostać trochę inną kwotę.

Czas wolny zamiast pieniędzy

Zamiast dodatku możesz dostać czas wolny. Zasady zależą od tego, kto o tym decyduje:

• Na twój pisemny wniosek pracodawca może dać ci godzinę wolnego za każdą nadgodzinę.
• Z inicjatywy pracodawcy, bez twojego wniosku, należy ci się półtorej godziny wolnego za każdą nadgodzinę. Taki czas wolny nie może obniżyć twojej pensji.

Czas wolny za nadgodziny to nie urlop. Nie zmniejsza liczby dni, które przysługują ci w ramach urlopu wypoczynkowego.

Nadgodziny na zleceniu i u kierowników

Na umowie zlecenia nie ma nadgodzin w rozumieniu Kodeksu pracy. Dostajesz wynagrodzenie za każdą przepracowaną godzinę, nie mniej niż minimalna stawka godzinowa, opisana w tekście minimalne wynagrodzenie. Dodatek za dłuższą pracę należy się tylko wtedy, gdy zapisano go w umowie.

Kierownicy wyodrębnionych działów pracują w razie potrzeby poza normalnymi godzinami bez prawa do dodatku. Wyjątkiem jest praca w niedziele i święta, za którą nie dostali dnia wolnego. Osoby zarządzające całą firmą w imieniu pracodawcy w ogóle nie mają prawa do dodatku za nadgodziny.

Jak pilnować swoich nadgodzin

1. Zapisuj godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, najlepiej codziennie.
2. Porównuj je z paskiem płacowym. Pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy i musi ci ją udostępnić, gdy o to poprosisz.
3. Jeśli nadgodziny nie są rozliczane, poproś o wyjaśnienie na piśmie.
4. Gdy to nie pomoże, zgłoś sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy albo do sądu pracy. Roszczenia o zapłatę przedawniają się po 3 latach.

Na rozmowie kwalifikacyjnej możesz zapytać, jak często zdarzają się nadgodziny i jak są rozliczane. To normalne pytanie o warunki pracy, tak samo jak pytanie o pensję, które opisujemy w tekście pytanie o oczekiwania finansowe. Różnice między etatem a innymi umowami znajdziesz w tekście rodzaje umów.

Gotowy wzór do skopiowania

Podmień dane w nawiasach. Złóż wniosek w kadrach albo u przełożonego i zachowaj kopię.

[Miejscowość, data]

[Imię i nazwisko]
[Stanowisko, dział]

[Nazwa pracodawcy]

Wniosek o udzielenie czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych

Zwracam się z prośbą o udzielenie mi czasu wolnego w zamian za [liczba] godzin pracy w godzinach nadliczbowych, przepracowanych w dniach [daty].

Proszę o udzielenie czasu wolnego w dniu [data] w godzinach [od ... do ...] albo w innym terminie uzgodnionym z przełożonym.

Z poważaniem
[Podpis]

Najczęstsze pytania