Badania medycyny pracy: rodzaje, koszty i zasady
Badania medycyny pracy to obowiązkowe badania lekarskie pracownika: wstępne przed rozpoczęciem pracy, okresowe w czasie zatrudnienia i kontrolne po zwolnieniu lekarskim dłuższym niż 30 dni. Skierowanie wydaje i za badania płaci pracodawca. Bez aktualnego orzeczenia lekarza pracodawca nie może dopuścić cię do pracy.
Rodzaje badań
| Badanie | Kiedy | Po co |
|---|---|---|
| wstępne | przed rozpoczęciem pracy albo przy przejściu na stanowisko z innymi zagrożeniami | lekarz sprawdza, czy możesz pracować na danym stanowisku |
| okresowe | w czasie zatrudnienia, w terminie wskazanym przez lekarza | lekarz sprawdza, czy praca nie szkodzi twojemu zdrowiu |
| kontrolne | po zwolnieniu lekarskim dłuższym niż 30 dni z powodu choroby | lekarz sprawdza, czy możesz wrócić do pracy |
Badania obowiązują pracowników na umowie o pracę, także na umowie na okres próbny. Pracodawca odpowiada za to, żeby orzeczenie było ważne przez cały czas zatrudnienia.
Badania okresowe robi się w terminie wskazanym przez lekarza, a nie raz w roku dla wszystkich. Badanie kontrolne musisz zrobić przed powrotem do pracy, także wtedy, gdy czujesz się już dobrze.
Skierowanie i koszty
Przed badaniem dostajesz od pracodawcy skierowanie. Opisuje ono stanowisko i czynniki, z którymi będziesz mieć do czynienia, na przykład pracę przy monitorze, na wysokości, w hałasie albo nocą. Na tej podstawie lekarz decyduje, jakie badania są potrzebne.
- Za badania płaci pracodawca. Nie może przerzucić tego kosztu na ciebie.
- Badania robi się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas badań zachowujesz wynagrodzenie.
- Jeśli musisz pojechać na badania do innej miejscowości, pracodawca zwraca koszty przejazdu.
Skierowanie zwykle dostajesz zaraz po przyjęciu oferty. Co jeszcze przygotować przed pierwszym dniem, opisujemy w tekście przyjęcie oferty pracy.
Jeśli pracodawca każe ci zapłacić za badania i obiecuje zwrot, zachowaj rachunek i poproś o zwrot na piśmie. Zgodnie z prawem koszt powinien od początku ponieść pracodawca.
Kiedy nie trzeba nowych badań wstępnych
Kodeks pracy przewiduje dwa wyjątki, w których ważne orzeczenie z poprzedniej pracy wystarczy:
- Wracasz do tego samego pracodawcy na to samo stanowisko albo stanowisko o takich samych warunkach w ciągu 30 dni od końca poprzedniej umowy. Dotyczy to też kolejnej umowy na czas określony zawartej w tym terminie.
- Zmieniasz pracodawcę w ciągu 30 dni, przedstawiasz aktualne orzeczenie, a nowy pracodawca uzna, że warunki na nowym stanowisku są takie same jak w skierowaniu, na podstawie którego je wydano.
Drugi wyjątek nie obejmuje prac szczególnie niebezpiecznych. Tam badania wstępne są zawsze potrzebne.
Jak wyglądają badania i jak długo ważne jest orzeczenie
Przy pracy biurowej badanie trwa zwykle krótko: wywiad, pomiar ciśnienia, czasem badanie wzroku. Przy pracy fizycznej, na wysokości czy za kierownicą lekarz może zlecić dodatkowe badania, na przykład słuchu, wzroku u okulisty albo psychotesty dla kierowców.
Termin kolejnego badania wpisuje lekarz w orzeczeniu. Zależy od rodzaju pracy i twojego zdrowia, przy pracy biurowej często jest to kilka lat. Zapisz tę datę, choć pilnowanie terminu to obowiązek pracodawcy.
Przy pracy z żywnością potrzebne jest też orzeczenie do celów sanitarno-epidemiologicznych, nazywane dawniej książeczką sanepidowską. O to, gdzie je zrobić, zapytaj pracodawcę razem ze skierowaniem na badania.
Badania na zleceniu i w agencji pracy
Kodeks pracy nie nakłada obowiązku badań przy umowie zlecenia. Firma musi jednak zapewnić bezpieczne warunki pracy, dlatego przy pracy fizycznej, na wysokości czy przy maszynach często wymaga badań także od zleceniobiorców.
Przy pracy tymczasowej twoim pracodawcą jest agencja, więc to ona kieruje cię na badania i za nie płaci. Jak działa taka współpraca, opisujemy w tekście agencja pracy tymczasowej.
Badania a pierwszy dzień pracy
Badania wstępne musisz zrobić przed dopuszczeniem do pracy, więc najczęściej robisz je w dniach między przyjęciem oferty a pierwszym dniem. Jeśli w umowie jest już data rozpoczęcia, a orzeczenia jeszcze nie ma, poproś o szybszy termin w przychodni, z którą współpracuje firma, albo o przesunięcie startu. Dopuszczenie do pracy bez aktualnego orzeczenia to naruszenie przepisów po stronie pracodawcy.
Gdy nie zgadzasz się z orzeczeniem
Jeśli lekarz uzna, że nie możesz pracować na danym stanowisku, a ty się z tym nie zgadzasz, możesz się odwołać. Masz na to 7 dni od otrzymania orzeczenia. Odwołanie składasz za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie, a rozpatruje je wojewódzki ośrodek medycyny pracy.
Pracodawca też może się odwołać, na przykład gdy uważa, że orzeczenie nie uwzględnia warunków na stanowisku. Ponowne badanie przeprowadza się w ciągu 14 dni od złożenia wniosku.
Gotowy wzór do skopiowania
Lista do sprawdzenia przed wyjściem z domu.
Na badania medycyny pracy zabierz: - skierowanie od pracodawcy, - dowód osobisty albo inny dokument ze zdjęciem, - okulary albo soczewki, jeśli ich używasz, - wyniki badań i dokumentację, jeśli leczysz się przewlekle, - listę leków, które przyjmujesz na stałe, - poprzednie orzeczenie, jeśli zmieniasz pracę w ciągu 30 dni, - przy pracy kierowcy: prawo jazdy i wcześniejsze orzeczenia psychologiczne.
Najczęstsze pytania
Kto płaci za badania medycyny pracy?
Pracodawca. Nie może obciążyć tym kosztem pracownika ani kandydata, którego kieruje na badania wstępne.
Czy przy zmianie pracy trzeba robić nowe badania?
Nie, jeśli zmieniasz pracę w ciągu 30 dni, masz aktualne orzeczenie, a nowy pracodawca uzna, że warunki są takie same. Wyjątek nie dotyczy prac szczególnie niebezpiecznych.
Jak długo ważne są badania medycyny pracy?
Tyle, ile wpisze lekarz w orzeczeniu. Termin zależy od rodzaju pracy i stanu zdrowia.
Czy na umowie zlecenia trzeba robić badania?
Kodeks pracy tego nie wymaga, ale firma może ich wymagać ze względu na bezpieczeństwo, zwłaszcza przy pracy fizycznej.